Pasy i stopnie: Kyu i Dan bez tajemnic

Co oznacza kolor pasa, czym różni się kyu od dan i jak wygląda droga od białego do czarnego pasa w Combat Aiki Ju-Jitsu. Wyjaśniamy krok po kroku.

級 段 Kyu i Dan: dwa rozdziały jednej drogi

W japońskich sztukach walki postęp ucznia mierzy się stopniami. Stopnie uczniowskie to kyu (級), a stopnie mistrzowskie to dan (段). W Ju-Jitsu jest 10 stopni kyu i 10 stopni dan.

Najważniejsza zasada jest prosta: kyu liczymy w dół, dan liczymy w górę. Dzieci zaczynają od 10 kyu, dorośli od 6 kyu, a najwyższym stopniem uczniowskim jest 1 kyu. Po nim przychodzi 1 dan, czyli pierwszy czarny pas, i od tego momentu liczby rosną aż do 10 dan.

Skąd wzięły się pasy?

Przez stulecia japońscy wojownicy nie nosili kolorowych pasów. Mistrz po prostu znał każdego ucznia. System kyu i dan wprowadził dopiero Jigorō Kanō, twórca judo, który w 1883 roku nadał pierwsze stopnie dan. Na początku istniały tylko dwa pasy: biały i czarny. Kolorowe pasy pojawiły się w XX wieku w Europie jako sposób na pokazanie uczniom, że robią postępy. Dziś korzysta z nich niemal każda sztuka walki, także Ju-Jitsu.

Stopnie uczniowskie: od 10 do 1 kyu

Stopnie od 10 do 7 kyu są zarezerwowane dla dzieci. Każdy z nich to biały pas z kolorową belką:

• 10 kyu: biały pas z żółtą belką. Pierwsze kroki. Poznajesz dojo, ukłon (rei) i zasady bezpiecznego treningu.
• 9 kyu: biały pas z pomarańczową belką. Bezpieczne padanie. Uczysz się ukemi, czyli jak upadać bez bólu i bez strachu.
• 8 kyu: biały pas z zieloną belką. Pewna postawa. Ćwiczysz postawę, poruszanie się i pierwsze uwolnienia z chwytów.
• 7 kyu: biały pas z niebieską belką. Gotowość na więcej. Utrwalasz podstawy i przygotowujesz się do 6 kyu.

Dorośli rozpoczynają drogę od 6 kyu:

• 6 kyu: biały pas. Początek drogi. Budujesz fundamenty: postawę, poruszanie się, ukemi i pierwsze uwolnienia z chwytów.
• 5 kyu: żółty pas. Pierwsze postępy. Rzuty i dźwignie wykonujesz świadomie, a nie tylko z pamięci.
• 4 kyu: pomarańczowy pas. Rozwój umiejętności. Łączysz techniki w płynne sekwencje.
• 3 kyu: zielony pas. Wzrost i dojrzewanie. Pojawia się wyczucie dystansu, timing i spokój.
• 2 kyu: niebieski pas. Pogłębianie wiedzy. Rozumiesz, dlaczego technika działa, i wspierasz osoby z krótszym stażem.
• 1 kyu: brązowy pas. Dojrzałość i stabilność. Najwyższy stopień uczniowski i przygotowanie do czarnego pasa.

Stopnie mistrzowskie: od 1 do 10 dan

• 1–5 dan: czarny pas. 1 dan to shodan, „stopień początkowy”. Kolejne stopnie potwierdzają coraz głębsze zrozumienie sztuki.
• 6–7 dan: pas biało-czerwony. Wieloletni nauczyciele i egzaminatorzy.
• 8–9 dan: pas czarno-czerwony. Najbardziej doświadczeni mistrzowie.
• 10 dan: pas czerwony. Najwyższy stopień.

Najwyższe stopnie nadawane są honorowo, za szczególne zasługi dla rozwoju sztuk walki.

称号 Tytuły w dojo

Obok stopni w sztukach walki funkcjonują tytuły. Stopień mówi o tym, co umiesz. Tytuł mówi o tym, jaką rolę pełnisz w dojo albo jakie masz zasługi dla sztuki. W SSW Raiken dzielimy je na trzy grupy.

Tytuły funkcyjne

• Senpai (先輩): starszy uczeń, 3–1 kyu. Pomaga młodszym stażem i daje im przykład.
• Sensei (先生): nauczyciel, 1–3 dan. Dosłownie „urodzony wcześniej”, czyli ten, kto przeszedł drogę przed Tobą.
• Dojo-cho (道場長): kierownik dojo, który odpowiada za szkołę i jej uczniów.
• Shihan (師範): główny instruktor i wzór do naśladowania, 6–7 dan.

Tytuły honorowe

Wywodzą się z japońskiego systemu shōgō, który stworzyło Dai Nippon Butoku Kai. Nadaje się je w uznaniu umiejętności i wkładu w rozwój sztuki.

• Renshi (錬士): wybitny technik, 4–6 dan.
• Kyoshi (教士): ekspert wiedzy, 7 dan.
• Hanshi (範士): wielki mistrz, 8–10 dan.

Tytuły linii przekazu

• Saiko Shihan (最高師範): główny Shihan, najwyższy instruktor w organizacji.
• Soke (宗家): założyciel linii, 10 dan. Dosłownie „głowa rodu”, czyli osoba, od której wywodzi się cały styl.

Każda organizacja ustala własne zasady nadawania tytułów, więc w innych szkołach mogą one wyglądać nieco inaczej. Wspólne pozostaje jedno: tytułu nie da się zdobyć w pojedynkę. Przyznają go inni, w uznaniu dla tego, co dana osoba zrobiła dla swoich uczniów i dla sztuki.

Jak zdobywa się kolejny pas?

Pasa nie da się kupić ani „wysiedzieć”. Na każdy stopień pracujesz na macie:

1. Regularny trening. Potrzebujesz odpowiedniego stażu na obecnym stopniu.
2. Rekomendacja trenera. Do egzaminu dopuszcza Sensei, gdy widzi, że jesteś gotowy.
3. Egzamin. Pokazujesz techniki przed komisją, która ocenia ich precyzję, dokładność i jakość. Polecenia padają po japońsku, a na wyższych stopniach bronisz się przed kilkoma partnerami naraz.

Egzaminy na stopnie uczniowskie odbywają się zwykle raz w roku. Na stopnie mistrzowskie trzeba poczekać dłużej: na 1 dan rok od zdobycia brązowego pasa, na 2 dan dwa lata, na 3 dan trzy lata, i tak dalej aż do 5 dan. U dzieci i młodzieży okresy te wyglądają inaczej.

Egzamin to nie test, który trzeba „zdać i zapomnieć”. To ceremonia nadania stopnia, która otwiera drzwi do bardziej zaawansowanych technik. Stres przed nim jest naturalny i jest częścią nauki.

Czarny pas to nie meta

Pierwszy stopień mistrzowski nazywa się shodan (初段), czyli dosłownie „stopień początkowy”. To dobrze oddaje ducha Budō: czarny pas oznacza, że opanowałeś podstawy na tyle, by naprawdę zacząć się uczyć.

To nie pas czyni wojownika. Pas przypomina, ile pracy już wykonałeś i jak wiele drogi przed Tobą.